Nauka o składnikachŚrodki żelujące i teksturyzujące

Żelatyna: listki, proszek, siła Bloom

Listki czy proszek, siła Bloom, dozowanie: naucz się przeliczać żelatynę, by zachować tę samą konsystencję po zmianie produktu.

6 min czytania6 rozdziałów
Spis treści(6 rozdziałów)
1

Białko pozyskiwane z kolagenu

Żelatyna to białko otrzymywane z kolagenu, między innymi wieprzowego, wołowego lub rybiego. Samo pochodzenie nie wystarcza, by stwierdzić certyfikację halal lub koszerną: w razie potrzeby sprawdź właściwości i certyfikaty używanego produktu.

Po uwodnieniu i rozpuszczeniu w gorącym płynie żelatyna tworzy swoją sieć podczas schładzania: sieć ta zatrzymuje wodę i nadaje żelową teksturę.

Żel jest termoodwracalny: może się topić pod wpływem ciepła, a potem ponownie tężeć podczas schładzania. Tę właściwość mają też agar-agar i niektóre pektyny, zwłaszcza typu NH. Temperatury, tekstury i warunki tężenia są różne; tych środków żelujących nie można automatycznie zastępować jeden drugim w tej samej ilości.

2

Siła Bloom: jednostka twardości, którą trzeba sprawdzić

Siła Bloom mierzy twardość żelu znormalizowanego w laboratorium. Im wyższy wskaźnik, tym twardszy żel przy tej samej gramaturze. Na rynku profesjonalnym rozróżnia się zwykle trzy klasy:

Nazwa zwyczajowaSiła BloomTypowe zastosowanie
Złota (standard cukierniczy)200-220Kremy bawarskie, musy, glazury
Srebrna160-180Panna cotta, miękkie galaretki
Brązowa120-150Bardzo delikatne, rozpływające się galaretki

Waga jednego listka (często 2 g dla złotej, 2,5 g dla srebrnej, 3,3 g dla brązowej u niektórych producentów, ale nie u wszystkich) zależy od marki: zawsze kieruj się masą w gramach i siłą Bloom podanymi na opakowaniu. Aby przejść z jednej siły Bloom na inną, zachowanie iloczynu „gramy × Bloom” (z przestrzeganiem protokołu uwadniania danego produktu) daje dobry punkt wyjścia do prób, do dopracowania zależnie od suchej masy, kwasowości i zamierzonej tekstury.

Przykłady: przejście z 200 na 150 Bloom i odwrotnie

Obliczenie proporcjonalne wygląda tak: masa zamiennika = masa przewidziana w recepturze × przewidziany Bloom / dostępny Bloom. Dotyczy ono wagi żelatyny przed uwodnieniem.

W obu przykładach zakładamy, że 10 wyjściowych listków waży po 2 g, czyli razem 20 g. To założenie do obliczeń: sprawdź rzeczywistą wagę swoich listków.

Receptura wyjściowaDostępna żelatynaObliczenie na podstawie wagi żelatyny
10 listków po 2 g, 200 Bloom: 20 g150 Bloom20 × 200 / 150 = 26,666… g, czyli około 26,7 g żelatyny 150 Bloom
10 listków po 2 g, 150 Bloom: 20 g200 Bloom20 × 150 / 200 = 15 g żelatyny 200 Bloom

Aby ustalić liczbę listków zamiennika, podziel obliczoną masę przez wagę jednego dostępnego listka. Na przykład jeśli twoje listki 150 Bloom ważą 3,3 g, 26,7 g z pierwszego przykładu odpowiada około 8,1 listka; przy listkach 200 Bloom ważących po 2 g odpowiednikiem 15 g z drugiego przykładu jest 7,5 listka. Odważ obliczoną masę, zamiast zaokrąglać do pełnego listka.

Ta metoda proporcjonalna to podstawa do prób, a nie gwarancja identycznej tekstury. Pierwszeństwo ma tabela równoważności właściwa dla używanych produktów. Sprawdź wynik w recepturze i osobno uwzględnij wodę wniesioną przez uwodnienie.

Warto wiedzieć

Jeśli zmieniasz dostawcę, zawsze sprawdzaj siłę Bloom i gramaturę listka na opakowaniu: przeliczanie na odważone gramy pozwala uniknąć różnic w stabilności przy wyjmowaniu z formy.

3

Listki czy proszek: to samo, dwa sposoby obróbki

Przy tej samej sile Bloom i tym samym pochodzeniu licz w gramach żelatyny, niezależnie od tego, czy jest w listkach, czy w proszku. Sposób uwadniania może zmienić ilość wody wnoszonej do receptury:

  • Listki: pozostaw je do uwodnienia w wystarczającej ilości zimnej wody zgodnie ze wskazówkami producenta, a następnie zawsze odciskaj je w ten sam sposób przed dodaniem.
  • Żelatyna w proszku: odważ zimną wodę do uwodnienia według przewidzianej proporcji, wymieszaj z żelatyną w proszku i pozostaw ją do całkowitego uwodnienia w chłodzie zgodnie z protokołem danego produktu. Następnie rozpuść ją w masie w przewidzianej temperaturze. Niektóre receptury stosują wodę w ilości 5 do 7 razy większej od wagi żelatyny w proszku; przyjmij proporcję przewidzianą dla twojej receptury.

Masa żelatynowa przygotowana w ustalonej proporcji wody ułatwia powtarzalne odważanie. Zapisz tę proporcję, czas uwadniania i warunki przechowywania na karcie produkcyjnej.

Przeliczanie masy żelatynowej na listki i odwrotnie

Poniższe przykłady dotyczą tej samej siły Bloom, przy założeniu, że listki ważą 2 g. Masa „1 + 5” zawiera 1 g żelatyny w proszku i 5 g wody, czyli razem 6 g.

Kierunek przeliczeniaObliczenieWynik
60 g masy żelatynowej przygotowanej w proporcji 1 + 5 na listki po 2 g60 / 6 = 10 g żelatyny w proszku; 10 / 2 = 55 listków po 2 g. Masa wyjściowa zawiera też 50 g wody.
10 listków po 2 g na masę żelatynową w proporcji 1 + 510 × 2 = 20 g żelatyny; 20 × 5 = 100 g wody120 g masy żelatynowej: 20 g żelatyny w proszku + 100 g wody.
80 g masy żelatynowej przygotowanej w proporcji 1 + 7 na listki po 2 g80 / 8 = 10 g żelatyny w proszku; 10 / 2 = 55 listków po 2 g. Masa wyjściowa zawiera też 70 g wody.

Współczynnik zależy od faktycznie stosowanej proporcji: dzieli się przez 6 dla masy 1 + 5 i przez 8 dla masy 1 + 7. Sama waga namoczonych i odciśniętych listków nie pozwala poznać tej proporcji.

Uwzględnij wodę w recepturze. Zastąpienie 60 g masy 1 + 5 przez 5 listków po 2 g zachowuje 10 g żelatyny, ale trzeba jeszcze uwzględnić 50 g wody z pierwotnej masy. Jeśli listki zostaną następnie namoczone i odciśnięte, zatrzymują już wodę: tych 50 g nie trzeba więc automatycznie dodawać.

Jeśli zmienia się również Bloom, najpierw dostosuj wagę żelatyny metodą opisaną w poprzednim rozdziale, a następnie oblicz liczbę listków lub masę uwodnionego zamiennika według właściwości wybranego produktu.

Warto wiedzieć

W masie żelatynowej przygotowanej w proporcji 1 + 5 z 1 g żelatyny w proszku (przed uwodnieniem) i 5 g wody otrzymuje się 6 g masy żelatynowej. Na karcie produkcyjnej podaj postać odważanej żelatyny, jej siłę Bloom i proporcję uwadniania.

4

Dawkowanie: 0,5 do 2,5% jako podstawa do prób

Dawkę wyraża się jako procent żelatyny przed uwodnieniem (w przeliczeniu na 200 Bloom) w stosunku do masy, którą trzeba zżelować, uwzględniając tłuszcz, czekoladę lub napowietrzenie, które już nadają strukturę. Traktuj te zakresy jako podstawę do prób:

Zamierzona teksturaOrientacyjna dawka przed uwodnieniem (200 Bloom)Przykład
Bardzo miękka, drżąca0,5 do 0,8%Panna cotta w pucharkach, miękka galaretka
Miękka, delikatna przy krojeniu1,0 do 1,5%Krem bawarski, mus owocowy
Twarda, dająca się czysto wyjąć z formy1,8 do 2,5%Żelowy insert, glazura lustrzana

Dla 500 g płynnej bazy przy 1,2% zacznij od 6 g żelatyny 200 Bloom przed uwodnieniem (czyli 36 g uwodnionej masy żelatynowej 1+5). Powyżej 2,5% konsystencja przy gryzieniu szybko staje się gumowata.

5

Uwadnianie, rozpuszczanie, tężenie, topnienie i utrata zdolności żelującej

Topnienie żelu i utrata zdolności żelującej to dwa różne zjawiska. Poniższe temperatury są wartościami orientacyjnymi, zależnymi od produktu, jego pochodzenia, stężenia i receptury.

EtapOrientacyjna temperaturaCo się dzieje
UwadnianieZimna woda, zgodnie z protokołem danego produktuŻelatyna wchłania wodę i pęcznieje. To jeszcze nie jest tworzenie się ostatecznego żelu.
RozpuszczanieCzęsto około 50–60 °C dla żelatyny już uwodnionejPodgrzanie pozwala na równomierne rozpuszczenie w masie. Ta temperatura obróbki nie jest punktem topnienia już uformowanego żelu.
Tężenie żeluPodczas schładzania; temperatura zmienna zależnie od recepturySieć tworzy się stopniowo. Tężenie może się zacząć przed włożeniem do lodówki: 4 °C nie jest uniwersalnym progiem żelowania.
Dojrzewanie w chłodzieTemperatura chłodnicza dostosowana do gotowego wyrobu, często około 4 °C dla produktu łatwo psującego sięTwardość zmienia się przez kilka godzin. Niektóre protokoły przewidują do 24 godzin; potrzebny czas zależy od receptury.
Topnienie uformowanego żeluCzęsto około 30–35 °C dla żeli z konwencjonalnej żelatynySieć przechodzi w stan płynny. Ta przemiana jest odwracalna, dopóki zachowana jest zdolność żelująca.
Trwała utrata zdolności żelującejNie ma jednej temperatury natychmiastowego zniszczeniaZbyt długie utrzymywanie w wysokiej temperaturze, zwłaszcza w środowisku kwaśnym, może osłabić zdolność żelującą. Ogranicz podgrzewanie do tego, co potrzebne do rozpuszczenia, unikaj wrzenia i przestrzegaj limitów podanych dla danego produktu.

Przykład, który pomaga zrozumieć różnice: techniczny roztwór żelatyny 10% może tężeć w około 25–30 °C i topić się w około 30–35 °C. Tych wartości nie można przenosić wprost na mus czy galaretkę o znacznie mniejszym stężeniu.

Karta produktu może na przykład zalecać rozpuszczanie w około 55 °C i limit podgrzewania 80 °C. Ten limit to zalecenie stosowania dla danego produktu: nie oznacza, że każda żelatyna ulega całkowitemu zniszczeniu już w 80 °C. Temperatura, czas działania i środowisko działają łącznie.

W bardzo wodnistej galaretce zamrażanie może zmienić sieć i spowodować wydzielanie się wody po rozmrożeniu. W przypadku entremets opracowanego z myślą o takim zastosowaniu głębokie mrożenie jest powszechnie stosowane; potwierdź wynik dla danej receptury i jej procesu.

6

Owoce, które uniemożliwiają tężenie

Niektóre surowe owoce zawierają enzymy proteolityczne, które mogą osłabić lub uniemożliwić tężenie, rozcinając białka żelatyny. Dotyczy to zwłaszcza ananasa (bromelaina), kiwi (aktynidyna) i papai (papaina); taką aktywność mogą wykazywać także inne rośliny.

Jeśli proces wymaga obróbki termicznej owocu, przeprowadź ją przed dodaniem żelatyny, stosując połączenie czasu i temperatury dobrane do owocu i wyrobu. Następnie poczekaj, aż masa osiągnie temperaturę przewidzianą do rozpuszczenia uwodnionej żelatyny. Obróbka owocu i podgrzewanie żelatyny to dwa odrębne etapy.

Kwasowość również może osłabić zdolność żelującą, zwłaszcza przy długim utrzymywaniu w wysokiej temperaturze. Dodaj żelatynę na etapie przewidzianym w recepturze i sprawdź tężenie, zanim skorygujesz dawkę.

Warto wiedzieć

W przypadku gotowego purée owocowego sprawdź jego zgodność z żelatyną i zalecenia dostawcy dotyczące obróbki. Samo określenie „pasteryzowane” nie opisuje całej resztkowej aktywności enzymatycznej; unikaj rutynowego ponownego gotowania bez przeanalizowania właściwości produktu.

Do zapamiętania

Wybieraj żelatynę według pochodzenia, siły Bloom i zamierzonej tekstury. Odróżniaj jej uwadnianie, rozpuszczanie na ciepło, tężenie podczas schładzania i odwracalne topnienie żelu. Zbyt długie lub niewłaściwe podgrzewanie może osłabić zdolność żelującą: sprawdź przebieg receptury, zanim skorygujesz dawkę.

Darmowe narzędzie online

Kalkulator żelatyny

Przelicz listki na masę żelatynową, ze zmianą siły Bloom lub bez niej.

Otwórz kalkulator

LogiBake nie zastąpi Twojego kunsztu.

Daje Ci narzędzia, by jak najlepiej go wykorzystać.